Mụn lưng: nguyên nhân, cách chăm sóc hằng ngày và khi nào cần gặp bác sĩ da liễu

Mụn lưng phần lớn là mụn trứng cá mọc ở lưng: lỗ chân lông bị bít bởi bã nhờn và tế bào chết, rồi nặng thêm vì mồ hôi, ma sát và thay đổi nội tiết. Nếu trên lưng chủ yếu là mụn đầu đen, mụn đầu trắng và những nốt nhỏ không đau, bạn có thể tự chăm sóc: tắm bằng sữa tắm có benzoyl peroxide hoặc salicylic acid, mặc áo thoáng, tắm sớm sau khi ra mồ hôi và không nặn. Cần kiên nhẫn, vì theo Học viện Da liễu Hoa Kỳ phải sáu đến tám tuần mới bắt đầu thấy khác. Mụn sâu, sưng đau hoặc đang để lại sẹo thì nên gặp bác sĩ da liễu ngay từ đầu.

Mụn lưng là gì và trên lưng thường có những loại nốt nào

Tuyến bã nhờn có ở nhiều vùng trên cơ thể chứ không riêng gì mặt, và ở đâu cũng có thể bị tắc. Bài về mụn lưng của Bệnh viện Vinmec giải thích cơ chế giống hệt mụn trên mặt: tế bào chết tích tụ trong lỗ chân lông, tuyến bã vẫn tiếp tục tiết dầu, và khi chỗ tắc ấy viêm lên thì thành nốt mụn. Trang thông tin về mụn của NHS, hệ thống y tế công của Anh, cũng ghi mụn thường gặp ở mặt, ngực và lưng. Trên một tấm lưng nổi mụn thường có nhiều loại nốt cùng lúc:

Nốt “màu đen, cứng” mà nhiều người hỏi thường chính là mụn đầu đen, và màu đen ấy không phải bụi bẩn. Trả lời báo Sức khỏe & Đời sống của Bộ Y tế, bác sĩ Phạm Thúy Ngà của Bệnh viện Da Liễu TP.HCM giải thích rằng khi mụn đầu trắng hở ra ngoài và bị oxy hóa, phần ngoài của nhân mụn chuyển sang màu đen. Kỳ cọ mạnh tay vì thế không làm nốt đen biến mất. Bảng trên giúp bạn gọi đúng tên thứ mình đang thấy và mô tả rõ khi đi khám, chứ không thay cho chẩn đoán của bác sĩ.

Cũng có những nốt trông như mụn mà không phải mụn trứng cá. Vinmec lưu ý ở da cơ thể, viêm còn có thể xảy ra quanh nang lông, gọi là viêm nang lông, ở bất cứ chỗ nào có lông như lưng, ngực hay mông; bề ngoài giống mụn nhưng có thể liên quan đến vi khuẩn nhiều hơn là tế bào chết. Riêng viêm nang lông do nấm, với những nốt nhỏ đều nhau và ngứa, đã có phần phân biệt với mụn trong bài tẩy tế bào chết body. Lưng ngứa nhiều hơn là đau thì hãy đi khám trước khi mua thêm sữa tắm trị mụn.

Nguyên nhân mụn lưng: mồ hôi, ma sát và nội tiết

Mồ hôi nằm lại trên da. Bài chạy bộ trời nóng giải thích rằng khi độ ẩm lên khoảng 85% như trong mùa mưa ở Sài Gòn, mồ hôi chảy ròng ròng mà gần như không bay hơi. Trên lưng, lớp mồ hôi ấy bị áo giữ lại hàng giờ cùng với dầu và bụi. Bài chăm sóc da mùa nóng ẩm kể rằng nhiều người vốn da sạch ở xứ ôn đới, chuyển vào Sài Gòn vài tháng là bắt đầu nổi mụn ẩn, thường ở quai hàm, cánh mũi, lưng và vai.

Ma sát. Vinmec kể tên balo, lưng ghế và máy tập cọ vào lưng, ép mồ hôi và tế bào chết xuống lỗ chân lông. Ngoài đời thường, đó là chiếc balo laptop đeo suốt quãng đường đi làm, chiếc áo khoác chống nắng mặc kín trên xe máy giữa trưa, hay chiếc áo tập bó sát ở phòng gym. Trang về mụn lưng của Học viện Da liễu Hoa Kỳ (AAD) nói thẳng: bất cứ thứ gì cọ vào lưng đều có thể kích ứng da và làm mụn bùng lên.

Dầu xả và sản phẩm dưỡng. NHS xếp các sản phẩm bôi lên da hoặc tóc làm da nhờn vào nhóm nguyên nhân gây mụn. Khi gội đầu, dầu xả chảy dọc sống lưng và đọng lại đó nếu bạn tắm lưng trước rồi mới xả tóc.

Nội tiết, ở nam và ở nữ. Bác sĩ Phạm Thúy Ngà giải thích rằng ở tuổi dậy thì, cơ thể tiết testosterone, hormone thúc đẩy tuyến bã hoạt động quá mức nên dễ sinh mụn. NHS kể thêm kỳ kinh nguyệt, thai kỳ và mãn kinh, nên với nữ, mụn ở lưng có thể bùng lên vào những giai đoạn ấy; đang mang thai thì hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc bôi nào. Với nam, bài chăm sóc da cho nam lưu ý lượng bã nhờn duy trì lâu hơn trong đời, nên đến tuổi bốn mươi nhiều người vẫn còn da dầu.

Vùng tay không với tới. Sữa tắm chỉ lướt qua, kem chống nắng hay bị bỏ sót, và chẳng ai nhìn thấy lưng mình mỗi ngày. Đó là lý do liệu trình chăm sóc riêng cho vùng da lưng ở Chạm Spa dành trọn một buổi cho chỗ này; cuối bài sẽ nói rõ liệu trình giúp được gì và không giúp được gì. Ở nhà, AAD gợi ý dùng dụng cụ thoa kem cán dài cho lưng, hoặc nhờ người nhà thoa giúp.

Nóng gan, nóng trong có gây mụn ở lưng không

Ở Việt Nam, lời giải thích quen thuộc cho mụn lưng là “nóng gan”, kéo theo đủ loại nước mát và thuốc mát gan. Trong cùng cuộc trao đổi trên Sức khỏe & Đời sống, bác sĩ Phạm Thúy Ngà nói gan khỏe mạnh giúp da đẹp hơn, nhưng các nguyên nhân làm da xấu không xuất phát từ việc gan yếu hay nóng; “gan nóng” có thể chỉ là một khía cạnh nhỏ, không thể coi là nguyên nhân gây mụn trứng cá. Thuốc mát gan không thể dùng để điều trị khi da đã bị mụn hay thâm, vì những trường hợp ấy cần thuốc và phương pháp của chuyên khoa da liễu; lạm dụng thuốc khi gan đang khỏe còn bắt gan làm việc nhiều hơn.

Vậy nổi mụn ở lưng nên uống gì? Các nguồn trong bài không nêu loại nước nào làm bớt mụn. Ngủ đủ, bớt rượu bia vẫn đáng làm, vì bác sĩ Phạm Thúy Ngà cũng xếp stress, mất ngủ, táo bón, ăn đồ cay nóng và uống nhiều rượu bia vào nhóm yếu tố có hại cho da, nhưng chúng không thay được những việc dưới đây.

Cách chăm sóc mụn lưng tại nhà: bảy việc mỗi ngày

Danh sách dưới tổng hợp từ AAD, NHS và Vinmec; ba nguồn gần như nói giống nhau.

1. Đổi sang sữa tắm có hoạt chất trị mụn. NHS và Vinmec cùng nhắc salicylic acid và benzoyl peroxide. AAD hướng dẫn kỹ cách dùng sữa rửa benzoyl peroxide: để trên lưng hai đến năm phút rồi mới xả, vì da lưng dày hơn da mặt. Loại 5,3% ít gây kích ứng, khô và bong da hơn; theo AAD, 10% là nồng độ cao nhất mua được mà không cần đơn ở Mỹ. Hoạt chất này làm bạc màu vải, nên dùng khăn tắm và áo ngủ màu trắng hoặc đồ cũ. Chưa biết chọn loại nào thì hỏi dược sĩ, như NHS khuyên.
2. Tắm và thay áo sớm sau khi ra mồ hôi. AAD khuyên tắm và thay đồ càng sớm càng tốt sau khi tập hay làm bất cứ việc gì đổ mồ hôi; chưa tắm được thì lau nhẹ bằng khăn ướt không chứa dầu và thay áo khô. Chạy xe về hay đi tập về: tắm trước, nghỉ sau.
3. Mặc áo rộng, thoáng. Cả AAD lẫn NHS khuyên quần áo rộng, thoáng khí, nhất là khi tập luyện; AAD gợi ý vải cotton hoặc vải thấm hút mồ hôi. Áo khoác chống nắng thì cởi ra ngay khi tới nơi.
4. Bớt những thứ cọ vào lưng. AAD gợi ý đổi balo sang túi xách tay, hoặc xách túi bằng tay thay vì đeo trên vai. Chưa bỏ được balo thì ít nhất tháo ra mỗi khi ngồi xuống.
5. Rửa nhẹ tay, bỏ thói quen kỳ lưng. Kỳ lưng bằng xơ mướp, khăn thô hay bàn chải là thói quen của rất nhiều gia đình, nhưng AAD viết rằng chà xát vùng da có mụn tưởng giúp sạch hơn nhưng thực ra làm mụn nặng thêm, và xếp cả xơ mướp lẫn bàn chải lưng vào nhóm nên bỏ. NHS cũng dặn không chà xát. Mẹo chà muối hột lên lưng cũng là một kiểu chà xát.
6. Không nặn, kể cả nhờ người nhà nặn giùm. NHS dặn không nặn vì có thể để lại sẹo; AAD nói nặn chỉ làm mụn nặng hơn, kể cả mụn ở lưng.
7. Gội xả trước, tắm lưng sau, và che nắng cho phần lưng hở. Kem dưỡng và kem chống nắng nên là loại ghi “non-comedogenic”, tức không gây bít tắc lỗ chân lông. Nhiều người tin phơi nắng giúp mụn mau lặn, nhưng theo AAD, nắng làm nốt mụn sẫm màu và lâu lặn hơn; AAD khuyên kem chống nắng phổ rộng, SPF 30, cho mọi vùng da quần áo không che. Vinmec thêm một việc: thay ga giường và vỏ gối mỗi tuần.

Bao lâu thì đỡ và vết thâm khác sẹo ra sao

Đừng tin những lời hứa “hết mụn lưng trong một tuần”. AAD viết rằng nếu cách điều trị có tác dụng, bạn có thể bắt đầu thấy kết quả sau sáu đến tám tuần, còn sạch hẳn có thể mất ba đến bốn tháng; sau sáu đến tám tuần mà không thấy khác gì thì có thể bạn cần bác sĩ da liễu. AAD cũng lưu ý nếu thiếu những thói quen ở phần trên, mụn vẫn có thể bùng lên ngay cả khi đang dùng thuốc. Sắp cưới hay có dịp mặc váy hở lưng thì hãy tính ngược từ mốc ba, bốn tháng ấy; bài lịch trình chăm sóc da trước đám cưới cũng lưu ý da cơ thể đáp ứng chậm hơn da mặt nên cần thời gian dài hơn.

Khi mụn lặn, thứ còn lại có thể là vết thâm hoặc sẹo, và hai thứ này cần cách xử lý khác nhau:

Về vết thâm, trang liệu trình điều trị mụn da mặt của Chạm Spa viết rằng tự nặn có thể biến một nốt mụn lẽ ra tự mờ thành vết thâm kéo dài hàng tháng. Về sẹo, NHS mô tả sẹo mụn là những lỗ nông trên da, còn bác sĩ Phạm Thúy Ngà nói mụn không được chữa trị đúng có thể để lại vết rỗ, sẹo hay thâm nám. Sẹo đã hình thành thì hỏi bác sĩ da liễu về các lựa chọn.

Khi nào cần gặp bác sĩ da liễu

Tổng hợp từ NHS, AAD và chính trang liệu trình da lưng của Chạm Spa, bạn nên đi khám khi:

• có nốt sâu, sưng đau, nốt cục hay mụn nang: AAD viết rằng ai có mụn sâu, đau ở lưng đều cần bác sĩ da liễu giúp;
• mụn nhiều, hoặc đang để lại sẹo;
• đã tự chăm sóc mà không đỡ, với mốc sáu đến tám tuần của AAD;
• da nóng, sưng và đỏ, mà NHS coi là dấu hiệu nhiễm trùng da;
• nốt ngứa nhiều, nhỏ đều nhau, hoặc phát ban không rõ nguyên nhân;
• mụn khiến bạn lo âu, ngại mặc áo hở lưng hay ảnh hưởng đến tâm trạng: NHS coi đó cũng là một lý do để đi khám.

Ở phòng khám, bác sĩ có thể kê những thuốc mạnh hơn sản phẩm mua ngoài: thuốc bôi chứa retinoid hay kháng sinh, thuốc uống như kháng sinh hoặc isotretinoin. Isotretinoin là thuốc kê đơn; dùng hay không, liều bao nhiêu và theo dõi thế nào là việc của bác sĩ, đừng tự mua theo lời mách. Đang dùng isotretinoin hoặc retinoid kê đơn thì nhớ báo cho spa trước khi đặt bất kỳ liệu trình nào có tẩy tế bào chết.

Chăm sóc da lưng ở spa giúp được gì, không giúp được gì

Một buổi ở spa không thay được những việc hằng ngày ở trên, nhưng có chỗ đứng riêng. Buổi chăm sóc da lưng 80 phút ở Chạm Spa có giá 600.000 ₫ và gồm bốn bước: làm sạch sâu, tẩy tế bào chết, lấy nhân mụn, đắp mặt nạ dưỡng. Trang liệu trình viết rằng ba bước đầu được thiết kế để lấy đi bụi bẩn, dầu thừa và tế bào chết gây bít tắc, nên liệu trình hợp với lưng có nhiều lỗ chân lông bít tắc, nốt sần li ti, da thô ráp hoặc bí bách vì mồ hôi.

Trang cũng nói rõ liệu trình không phải là gì. Đây là liệu trình spa, không phải điều trị mụn y khoa: mụn bọc, mụn viêm sưng đau, mụn để lại sẹo hay mụn cứ tái đi tái lại nên được bác sĩ da liễu thăm khám, và nếu thấy tình trạng như vậy, kỹ thuật viên sẽ nói thẳng với bạn. Còn lấy nhân mụn thì có: mụn đầu đen được lấy ra và lỗ chân lông bít tắc ở lưng được làm thông. Và vì AAD cảnh báo chà xát làm mụn nặng thêm, lưng đang nổi nhiều nốt đỏ, đau thì nên đi khám trước, đặt lịch sau.

Những điều trang liệu trình dặn trước và sau buổi hẹn:

• Không cạo hay wax lưng trong vòng 24 giờ trước và sau buổi chăm sóc.
• Chuẩn bị cho đám cưới hay buổi chụp ảnh thì đặt lịch trước đó hai đến ba ngày, không phải sáng cùng ngày.
• Vài ngày sau buổi hẹn, che lưng hoặc thoa kem chống nắng vì da vừa tẩy tế bào chết dễ bắt nắng hơn, và đừng nặn các nốt mụn.
• Lưng đang cháy nắng thì chờ da lành hẳn. Đang mang thai, đang dùng isotretinoin hoặc retinoid kê đơn thì báo trước khi đặt lịch.
• Buổi 80 phút bắt đầu muộn nhất lúc 19:40 để kết thúc trước giờ đóng cửa.

Nếu không riêng lưng mà da thô ráp khắp người, buổi tẩy da chết toàn thân 60 phút làm từ đầu đến chân với giá 400.000 ₫. Nếu mụn chủ yếu ở mặt thì liệu trình điều trị mụn da mặt nhắc ở trên mới đúng chỗ, 350.000 ₫ cho 60 phút, có lấy nhân nhẹ nhàng; muốn tính chi phí cả một đợt thì đọc bài tính tiền một liệu trình trị mụn ở spa. Các liệu trình khác cho da cơ thể nằm trong nhóm chăm sóc cơ thể của Chạm Spa.

Kết luận: kiên nhẫn và nhẹ tay

Mụn ở lưng hiếm khi do một nguyên nhân duy nhất, và không có cách nào làm mụn biến mất trong vài ngày. Phần lớn công việc nằm ở những thói quen nhỏ lặp lại mỗi ngày: sữa tắm có hoạt chất trị mụn, tắm sớm sau khi ra mồ hôi, áo thoáng, bớt balo, bỏ kỳ cọ và không nặn, rồi kiên trì sáu đến tám tuần. Thuốc mát gan không thay được những việc đó. Nốt sâu, đau, để lại sẹo hay ngứa bất thường thì đi khám bác sĩ da liễu. Còn khi lưng vẫn sần, bít tắc ở vùng tay không với tới, một buổi chăm sóc da lưng ở spa là bước hỗ trợ, không phải cách điều trị.

Câu hỏi thường gặp về mụn ở lưng

Nếu Chạm Spa đã phục vụ quý khách, một dòng chia sẻ sẽ giúp ích cho những khách hàng khác. Viết đánh giá