Cách nấu dầu gội đầu thảo dược tại nhà: bồ kết, hương nhu, vỏ bưởi và cách để dùng dần

Cách nấu dầu gội đầu thảo dược tại nhà chỉ có vài bước: nướng bồ kết cho thơm, bẻ nhỏ, đun đến khi nước ngả màu vàng nâu, thả hương nhu, sả hay vỏ bưởi vào sau cùng, rồi lọc bã và pha thêm nước cho ấm vừa tay. Chỗ hay làm sai là phần “dùng dần”: nước bồ kết đã nấu hỏng rất nhanh, nên thứ đáng để dành là quả bồ kết đã nướng, không phải cả nồi nước. Bài này lần lượt đi qua nguyên liệu, các bước nấu, cách cất trữ, những lưu ý về mắt, trẻ nhỏ và bà bầu, rồi đến lúc nào vấn đề ở da đầu không còn là chuyện một nồi nước gội giải quyết được.

Nấu nước gội bằng gì: bồ kết, hương nhu, vỏ bưởi và vài loại lá thơm

Gần như công thức nào cũng lấy bồ kết làm gốc. Đun lên, quả bồ kết làm nước sủi bọt, nên đây là phần làm sạch của nồi nước; các loại lá và vỏ còn lại chủ yếu góp mùi thơm. Bảng thảo dược trong bài giải thích gội đầu dưỡng sinh là gì ghi bồ kết được dùng để “làm sạch, tạo bọt tự nhiên, giúp tóc mềm”, kèm một lưu ý đáng nhớ: đó là công dụng lưu truyền, không phải kết luận y học đã được kiểm chứng lâm sàng. Bảng dưới đây giữ tinh thần ấy và thêm cột mà nhiều công thức hay bỏ qua: những điều cần lưu ý.

Nhiều bài viết gán cho chính những loại lá này các công dụng lớn hơn nhiều, liên quan đến rụng tóc và gàu. Đó không phải lý do để tự xử lý một vấn đề da đầu bằng nồi nước lá; phần sau của bài nói rõ khi nào nên đi khám. Để gội cho sạch và thơm, bồ kết với một hai loại lá là đủ. Nồi nước càng ít thứ thì càng dễ biết thứ nào hợp với da đầu mình, và thứ nào không.

Cách nấu dầu gội đầu bằng bồ kết, từng bước

Hai nguồn y tế tiếng Việt đưa ra hai tỷ lệ khác nhau. Bài hướng dẫn gội đầu bằng bồ kết của báo Sức khỏe & Đời sống, cơ quan ngôn luận của Bộ Y tế, dùng 5–7 quả đã nướng và đun đến khi nước chuyển màu vàng nâu đậm, sủi bọt. Bài về công dụng của cây bồ kết trên trang Vinmec dùng 2–3 quả rang giòn, thả vào nồi nước đang sôi rồi đun thêm 5–10 phút. Không có tỷ lệ chuẩn nào cả, nên lần đầu cứ nấu ít, gội thử, rồi chỉnh dần theo tóc mình.

1. Chọn quả chín, già. Báo Sức khỏe & Đời sống khuyên chọn những quả bồ kết đã chín, già, có màu nâu sậm.
2. Phơi rồi nướng cho thơm. Phơi nắng cho khô, sau đó nướng hoặc rang giòn đến khi dậy mùi thơm và vỏ ngả sang màu vàng cánh gián. Đừng để cháy đen.
3. Bẻ nhỏ, rồi quyết định giữ hay bỏ hạt. Hạt bồ kết dễ làm tóc rít, nên da đầu dầu thì bỏ hạt trước khi nấu; da đầu khô có thể để nguyên.
4. Đun bồ kết trước. Cho bồ kết vào nồi nước đã sôi, đun thêm vài phút đến khi nước ngả vàng nâu và có bọt.
5. Thả lá và vỏ thơm vào sau cùng. Hương nhu, sả, lá bưởi, vỏ bưởi hay vỏ cam chỉ cho vào khi nước bồ kết đã sôi, rồi đun thêm khoảng 5 phút. Báo Sức khỏe & Đời sống dặn đừng cho vào quá sớm, vì tinh dầu trong các loại lá này rất dễ bay hơi.
6. Lọc bã. Vớt hết bã và lọc nước qua rây để vụn quả, vụn lá không mắc vào tóc.
7. Pha cho ấm vừa tay. Pha thêm nước lạnh cho nguội bớt. Báo Sức khỏe & Đời sống khuyên gội bằng nước ấm, khoảng 35 độ C, vì nước quá nóng làm da đầu khô và dễ bong tróc; không có nhiệt kế thì thử nước trên cổ tay trước khi dội.
8. Gội nhẹ tay, xả lại bằng nước sạch. Xoa da đầu bằng đầu ngón tay, không dùng móng, vì móng tay có thể làm tổn thương da đầu. Nhắm mắt khi dội nước, ngửa đầu ra sau để nước không chảy xuống mặt, rồi xả lại bằng nước sạch.

Hai biến thể quen thuộc có công thức riêng trên trang Vinmec. Bồ kết hương nhu: 2 quả bồ kết khô đập vụn với một nắm lá hương nhu tươi đã rửa sạch, đun sôi 10–20 phút. Bồ kết vỏ bưởi: 2 quả bồ kết đập vụn với 50 g vỏ bưởi thái miếng nhỏ, đun sôi 15–20 phút. Cả hai đều vớt bã và pha loãng với nước trước khi gội. Thời gian đun ở đây dài hơn cách làm của báo Sức khỏe & Đời sống; nếu muốn nước còn giữ rõ mùi thơm, bạn có thể đun bồ kết trước rồi mới cho lá, vỏ vào như ở bước 5.

Gội bao lâu một lần thì tùy mái tóc; báo Sức khỏe & Đời sống gợi ý 2–3 lần mỗi tuần. Nếu chỉ có buổi tối để gội, nhớ sấy khô tóc trước khi ngủ: bài về chuyện gội đầu buổi tối giải thích vì sao đi ngủ với mái tóc còn ướt mới là điều đáng ngại, chứ không phải giờ gội.

Cách làm dầu gội đầu để dùng dần: để dành nguyên liệu, đừng để dành nước

Đây là chỗ dễ hiểu nhầm nhất. Báo Sức khỏe & Đời sống viết thẳng rằng không nên dùng nước bồ kết để qua ngày: nước rất nhanh hỏng, cho thêm hoa, lá vào thì còn nhanh hỏng hơn, nên chỉ dùng trong ngày. Thứ có thể chuẩn bị sẵn là quả bồ kết đã nướng, cất ở nơi khô ráo, cần thì lấy ra nấu. Nói cách khác, “dùng dần” là để dành nguyên liệu và nấu từng mẻ nhỏ, không phải nấu một nồi to rồi gội cả tuần.

Một cách làm dễ theo: cuối tuần nướng một mẻ bồ kết, để nguội, cho vào hũ; hôm nào gội thì lấy ra vài quả, thêm một nắm lá, nấu một nồi nhỏ vừa đủ gội một lần. Lỡ nấu dư thì cuối ngày đổ phần còn lại đi, đừng tiếc. Và đừng bao giờ đựng nước gội trong chai nước uống: Vinmec lưu ý quả bồ kết có độc tính, nên nồi hay chai nước gội phải để xa tầm tay trẻ nhỏ, và dán nhãn nếu cất trong tủ lạnh.

Thử trước, tránh mắt, cẩn thận với trẻ nhỏ và bà bầu

Thảo dược nghe thì lành, nhưng một nồi nước lá vẫn là thứ bôi lên da, và da đầu mỗi người phản ứng một kiểu. Năm điều nên nhớ:

• Thử trước khi gội cả đầu. Lần đầu dùng một loại lá mới, chấm một ít nước đã nguội lên vùng da nhỏ sau tai rồi chờ đến hôm sau. Da vẫn bình thường thì mới gội cả đầu; đỏ hay ngứa thì bỏ hẳn loại lá đó. Đây cũng là lý do nên bắt đầu với ít thứ trong nồi: có phản ứng thì dễ biết thủ phạm.
• Giữ nước xa mắt. Theo báo Sức khỏe & Đời sống, nước bồ kết dính vào mắt gây cay; lỡ dính thì dùng khăn sạch thấm nước sạch chấm đều hai bên mắt. Đã làm sạch mà mắt vẫn đỏ, đau hay nhìn mờ thì nên đi khám.
• Ngứa, rát thì dừng. Xả lại ngay bằng nước sạch và ngừng dùng mẻ nước đó. Trang về gàu của NHS, hệ thống y tế công của Anh, xếp phản ứng với những thứ bôi lên tóc, như thuốc nhuộm, keo xịt hay gel, vào nhóm viêm da tiếp xúc: da đỏ, kích ứng, có khi phồng rộp và nứt nẻ. Nước lá tự nấu cũng là một thứ bôi lên tóc như vậy.
• Trẻ nhỏ cần cẩn thận gấp đôi. Trẻ khó nhắm mắt lâu khi gội nên nước dễ vào mắt; nếu dùng, hãy pha loãng, che mắt và gội nhanh. Vinmec liệt kê các dấu hiệu ngộ độc bồ kết như tức ngực, nôn ói, nóng rát ở cổ, nên đừng để trẻ nghịch hay uống nước gội. Mảng vảy vàng, nhờn trên da đầu em bé, mà người lớn quen gọi là cứt trâu, là một mục riêng trong bảng nguyên nhân bong vảy của NHS; với trẻ sơ sinh, hãy hỏi bác sĩ nhi trước khi thử bất kỳ loại nước lá nào.
• Bà bầu hỏi bác sĩ trước. Vinmec chống chỉ định các bài thuốc chứa bồ kết cho phụ nữ mang thai vì độc tính của dược liệu này. Bài viết nói về bài thuốc chứ không nói riêng chuyện gội đầu, nên đừng vội suy ra rằng gội đầu thì an toàn: hãy hỏi bác sĩ khám thai trước khi dùng. Muốn đi gội ở spa trong thai kỳ thì xem bài về những điều cần chỉnh khi bà bầu gội đầu dưỡng sinh.

Gàu, rụng tóc, da đầu đỏ ngứa: khi nào nên đi khám thay vì đổi công thức

Nồi nước bồ kết là một cách gội, không phải thuốc. Gàu và rụng tóc đều có cách xử lý riêng, và đổi từ hương nhu sang vỏ bưởi không thay được những cách đó.

Gàu. NHS gọi gàu là một tình trạng da thường gặp, vô hại và không lây, cũng không phải do vệ sinh kém. Cách tự xử lý mà NHS hướng dẫn là dùng dầu gội trị gàu chứa ít nhất một trong các hoạt chất ketoconazole, coal tar (nhựa than đá) hoặc acid salicylic, dùng đến 4 tuần để xem có đỡ không; dược sĩ có thể chỉ cho bạn cách dùng.

Rụng tóc. Trang về rụng tóc của NHS ghi rằng mỗi ngày rụng 50–100 sợi là bình thường, và thường bạn sẽ không để ý thấy. Rụng tóc phần lớn không đáng lo, nhưng đôi khi là dấu hiệu của bệnh lý; có kiểu rụng vĩnh viễn như hói di truyền, có kiểu tạm thời sau một trận ốm, một giai đoạn căng thẳng, khi sụt cân hay thiếu sắt. Mới sinh con mà tóc rụng nhiều thì bài về rụng tóc sau sinh giải thích vì sao tình trạng này thường tự hết trong 6–12 tháng. NHS khuyên đi khám khi bạn lo lắng về việc rụng tóc, và nên gặp bác sĩ để biết nguyên nhân trước khi tính đến các phòng khám tóc thương mại.

Nên đi khám da liễu khi:

• da đầu đỏ hoặc sưng;
• gàu nặng, hoặc da đầu rất ngứa;
• vẫn còn gàu sau ít nhất 4 tuần dùng dầu gội trị gàu;
• có những mảng bong vảy, ngứa trên mặt hay ở chỗ khác trên người;
• da đầu vẫn đỏ, ngứa hay bong vảy dù đã ngừng gội nước lá vài ngày;
• tóc rụng thành mảng tròn, hoặc rụng nhiều đến mức bạn lo.

Bốn dấu hiệu đầu lấy từ trang về gàu của NHS; rụng thành mảng tròn là dấu hiệu cần đi khám mà bài rụng tóc sau sinh cũng nêu.

Gội ở nhà và gội đầu dưỡng sinh ở spa khác nhau thế nào

Nồi nước bồ kết lo phần làm sạch. Gội đầu dưỡng sinh làm sạch xong mới tới phần chính: khách nằm ngửa, cổ được đỡ, và theo bài giải thích đã nhắc ở đầu, phần gội chỉ chiếm khoảng một phần ba buổi, phần còn lại là massage da đầu, thái dương, cổ và vai gáy. Đó là thứ không tự làm được khi cúi đầu bên chậu ở nhà, dù nước lá có thơm đến đâu.

Chạm Spa có bốn gói gội đầu dưỡng sinh ở Quận 1, dài 30–75 phút, giá 120.000–450.000 ₫. Cả bốn đều làm ở tư thế nằm ngả lưng và bạn không cần gội trước ở nhà; với ba gói 30, 45 và 60 phút, trang dịch vụ ghi rõ bạn mặc nguyên quần áo:

• Gói Thảo Mộc Cơ Bản 30 phút, 120.000 ₫: gội thảo mộc, massage da đầu, bấm huyệt dọc chân sọ xuống cổ, không có xông hơi.
• Gói Zen Thư Giãn 45 phút có xông hơi thảo mộc, 210.000 ₫: thêm bước xông hơi và một chuỗi bấm huyệt bài bản qua da đầu, thái dương và chân sọ; ai nhạy cảm với nhiệt thì báo để bước xông hơi được rút ngắn hoặc bỏ qua.
• Gói gội đầu kèm chăm sóc da mặt 60 phút, 300.000 ₫: thời gian chia giữa trị liệu da đầu thảo mộc và chăm sóc da mặt.
• Gói Chạm Cao Cấp 75 phút, 450.000 ₫: trọn chuỗi thao tác da đầu kèm chăm sóc da mặt nâng cao; vì là gói dài nhất nên cần đặt trước.

Mỗi gói có giá cho 14 buổi, lần lượt 1.200.000 ₫, 2.100.000 ₫, 3.000.000 ₫ và 4.500.000 ₫; hạn dùng của gói không ghi trên trang, nên hãy hỏi khi đặt. Tóc sẽ còn ẩm khi ra về, cần sấy khô thêm thì cứ nói với kỹ thuật viên.

Nước gội của gói gội thảo mộc ở Chạm Spa nấu từ bồ kết, vỏ bưởi, sả và hương nhu, đúng nhóm nguyên liệu quen thuộc của nồi nước gội ở nhà, và không pha hóa chất mạnh. Những gì bạn đã biết từ nồi nước ở nhà lại có ích: từng ngứa với loại lá nào thì nói khi đặt lịch, để kỹ thuật viên điều chỉnh hoặc thay sản phẩm.

Hai việc nghe gần giống nhưng khác hẳn: gội ở tiệm tóc là 15–25 phút ngả cổ ra bồn, và bài hướng dẫn chọn tiệm gội đầu thư giãn có sáu điều nên để ý trước khi ngồi xuống; còn ủ tóc là chăm sợi tóc chứ không chăm da đầu, như hướng dẫn ủ tóc tại nhà cho đúng đã giải thích.

Kết luận: nấu vừa đủ, dùng trong ngày và biết lúc nào nên dừng

Nấu một nồi nước gội thảo dược là thói quen dễ chịu và rẻ: vài quả bồ kết nướng thơm, một nắm hương nhu hay mấy miếng vỏ bưởi, chừng mươi phút bên bếp. Muốn làm cho đúng thì nhớ ba điều. Một là nấu vừa đủ một lần gội và dùng trong ngày; muốn dùng dần thì để dành quả đã nướng, đừng để dành nước. Hai là thử loại lá mới trên một vùng da nhỏ trước, giữ nước xa mắt và xa tầm tay trẻ. Ba là khi da đầu đỏ, ngứa, bong vảy kéo dài hay tóc rụng khiến bạn lo, việc nên làm là đi khám, không phải đổi công thức. Còn phần massage da đầu và cổ vai mà nồi nước không làm được, gói gội thảo mộc 30 phút là điểm bắt đầu nhẹ nhàng cho người chưa từng thử.

Câu hỏi thường gặp về cách nấu dầu gội đầu thảo dược

Nếu Chạm Spa đã phục vụ quý khách, một dòng chia sẻ sẽ giúp ích cho những khách hàng khác. Viết đánh giá