Đau lưng sau sinh: vì sao xảy ra và cách giảm đau

Đau lưng sau sinh rất phổ biến và có nguyên nhân cơ học rõ ràng: relaxin vẫn còn trong cơ thể nhiều tháng, cơ bụng đã giãn ra và chưa lấy lại lực, còn bạn thì dành hàng giờ mỗi ngày cúi người cho con bú và bế con. Phần lớn cải thiện trong 3 đến 6 tháng. Sinh mổ có thêm một lớp nguyên nhân riêng.

Vì sao lưng đau sau khi sinh

Cơ thể bạn vừa trải qua chín tháng thay đổi cấu trúc, rồi đột ngột phải làm một công việc thể chất mới: bế, nâng, cúi và ngồi yên hàng giờ ở tư thế không thoải mái. Ba yếu tố cộng lại.

Relaxin vẫn còn trong cơ thể

Relaxin là hormone làm mềm dây chằng để khung chậu giãn ra khi sinh. Nó không tác động riêng vùng chậu — nó ảnh hưởng đến dây chằng toàn thân.

Nồng độ relaxin không trở về bình thường ngay sau khi sinh. Tác dụng làm lỏng dây chằng thường kéo dài thêm vài tháng, và có thể lâu hơn ở người đang cho con bú. Trong khoảng thời gian đó, các khớp vùng chậu và thắt lưng kém vững hơn bình thường, nên nhóm cơ xung quanh phải làm việc nhiều hơn để giữ ổn định. Cơ làm việc liên tục thì mỏi, và mỏi thì đau.

Đây cũng là lý do nên tránh các động tác kéo giãn mạnh hoặc vặn xoắn sâu trong giai đoạn này — khớp đang lỏng hơn bạn nghĩ.

Cơ bụng yếu đi

Cơ bụng bị kéo giãn suốt thai kỳ và mất lực đáng kể. Ở nhiều người, hai dải cơ thẳng bụng còn tách ra ở đường giữa — tình trạng này gọi là tách cơ thẳng bụng, thường gặp và thường tự cải thiện, nhưng trong lúc chưa cải thiện thì phần lõi không giữ được nhiệm vụ của nó.

Cơ bụng và cơ lưng làm việc như một cặp. Khi phía trước yếu, phía sau phải bù. Đó là cơ chế phổ biến nhất đứng sau cơn đau thắt lưng sau sinh.

Tư thế cho bú và bế con

Đây là yếu tố dễ thay đổi nhất và cũng bị bỏ qua nhiều nhất.

Cho con bú mất khoảng tám tiếng mỗi ngày trong những tháng đầu, và phần lớn mọi người ngồi cúi người xuống phía em bé thay vì đưa em bé lên. Nhân tám tiếng mỗi ngày, bảy ngày một tuần, đó là tải trọng tĩnh rất lớn lên vùng cổ, vai và lưng trên.

Bế con thì luôn ở một bên hông. Nhấc con từ nôi, từ ghế ô tô, từ sàn nhà — hàng chục lần mỗi ngày, thường là cúi lưng thay vì gập gối, và thường trong lúc mệt.

Đau lưng sau sinh mổ có gì khác

Sau sinh mổ, cơn đau lưng có thêm nguyên nhân riêng, và cách xử lý cũng khác ở vài điểm.

Thành bụng bị rạch và cách cơ thể bù trừ

Vết mổ đi qua thành bụng — chính nhóm cơ đáng lẽ phải hỗ trợ cột sống. Trong nhiều tuần sau mổ, việc gồng bụng gây khó chịu, nên cơ thể tự động tránh dùng nhóm cơ đó. Đây là phản xạ bảo vệ hợp lý.

Vấn đề là nó kéo dài lâu hơn mức cần thiết. Ngay cả khi vết mổ đã lành hẳn, nhiều người vẫn giữ thói quen không kích hoạt cơ bụng khi nâng, xoay hoặc đứng dậy. Cơ lưng tiếp tục gánh thay, và cơn đau kéo dài hơn so với người sinh thường.

Đây cũng là lý do đau lưng sau sinh mổ đôi khi xuất hiện muộn — không phải tuần đầu, mà tháng thứ hai, thứ ba, khi bạn bắt đầu hoạt động nhiều trở lại với một phần lõi chưa lấy lại chức năng.

Gây tê tủy sống có gây đau lưng kéo dài không

Đây là hiểu nhầm phổ biến nhất về đau lưng sau sinh mổ ở Việt Nam.

Đau hoặc tức tại chỗ tiêm là bình thường và có thật — một vùng nhỏ ở giữa lưng, ấn vào thấy đau, thường hết trong vài ngày đến vài tuần. Đó là phản ứng của mô tại chỗ kim đi qua.

Nhưng đau lưng lan tỏa kéo dài nhiều tháng thì không phải do gây tê tủy sống. Các nghiên cứu so sánh phụ nữ sinh có và không có gây tê ngoài màng cứng không cho thấy khác biệt về tỷ lệ đau lưng lâu dài — nghiên cứu trên BMJ về đau lưng sau sinh là một ví dụ. Nguyên nhân thật nằm ở những yếu tố cơ học đã nói ở trên — dây chằng lỏng, cơ bụng yếu, tư thế cho bú và bế con — vốn xảy ra với mọi người dù sinh kiểu gì.

Điều này quan trọng vì quy cho gây tê nghĩa là coi cơn đau là chuyện không sửa được. Còn khi hiểu nguyên nhân là cơ học, thì có việc để làm.

Mốc thời gian hồi phục

Mốc sinh mổ dài hơn không phải vì bạn yếu hơn. Vết mổ ở thành bụng cần lành hoàn toàn trước khi nhóm cơ đó chịu tải trở lại — hướng dẫn hồi phục sau sinh mổ của NHS mô tả cụ thể các giới hạn theo tuần.

Những cách giảm đau tại nhà

Không cần thiết bị và không tốn tiền. Ba việc dưới đây giải quyết phần lớn nguyên nhân.

Sửa tư thế cho bú

Nguyên tắc duy nhất cần nhớ: đưa em bé lên phía bạn, đừng cúi xuống phía em bé.

Cụ thể: ngồi tựa lưng vào thành ghế hoặc tường, kê gối dưới cánh tay đang bế để không phải giữ trọng lượng, kê thêm gối lên đùi để nâng em bé lên tầm ngực, và đặt chân lên một chiếc ghế thấp hoặc chồng sách. Đổi bên đều đặn.

Nếu bạn cho bú đêm, hãy thử tư thế nằm nghiêng — nó bỏ hoàn toàn tải trọng lên lưng.

Cách bế và nhấc con

• Gập gối, giữ lưng thẳng, đưa em bé sát người trước khi nâng
• Đừng nâng và xoay cùng lúc — xoay bằng cách bước chân, không bằng vặn thắt lưng
• Hạ thành nôi xuống nếu có thể, thay vì với qua thành cao
• Đổi bên hông khi bế, thay vì luôn dùng một bên
• Với ghế ô tô: đặt lên ghế trước rồi mới gài, đừng bế lơ lửng ở tư thế cúi

Vận động nhẹ, sau khi được phép

Đi bộ là bài tập phù hợp nhất trong giai đoạn đầu — đơn giản, ít rủi ro, và nó khôi phục tuần hoàn cùng khả năng chịu tải.

Về các bài tập lõi: hãy xin ý kiến bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu trước khi bắt đầu, đặc biệt nếu bạn sinh mổ hoặc có tách cơ bụng. Một số bài tập bụng thông thường lại làm tách cơ nặng thêm nếu tập sai thời điểm. Đây là việc cần người xem trực tiếp, không phải việc chọn theo video.

Đau lưng sau sinh kéo dài bao lâu

Phần lớn cải thiện rõ rệt trong 3 đến 6 tháng sau sinh thường, và 4 đến 8 tháng sau sinh mổ, khi relaxin trở về mức bình thường và cơ bụng lấy lại lực.

Nếu sau sáu tháng cơn đau không đổi, hoặc nặng lên, đó là lúc cần đánh giá chuyên môn thay vì tiếp tục chờ. Vật lý trị liệu sàn chậu và phục hồi chức năng sau sinh là lĩnh vực chuyên biệt và có hiệu quả rõ với nhóm này. Nếu cơn đau đã chuyển thành đau lưng kéo dài không còn gắn với giai đoạn sau sinh, bài massage giảm đau lưng nói về nhóm vấn đề đó.

Khi nào phải đi khám ngay

Hãy đến cơ sở y tế ngay nếu bạn gặp bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

• Đau lan xuống một hoặc hai chân kèm tê bì hoặc yếu cơ
• Tê vùng bẹn, mông trong, hoặc quanh hậu môn
• Thay đổi khả năng tiểu tiện hoặc đại tiện — bí tiểu, không kiểm soát được
• Sốt kèm đau lưng
• Đau dữ dội, đột ngột, khác hẳn cơn đau âm ỉ thông thường
• Vết mổ đỏ, nóng, chảy dịch, hoặc đau tăng dần
• Đau khiến bạn tỉnh giấc mỗi đêm và không đổi khi thay đổi tư thế

Nhóm dấu hiệu về tê vùng yên ngựa và rối loạn tiểu tiện có thể là hội chứng chùm đuôi ngựa — hiếm, nhưng là cấp cứu ngoại khoa và phụ thuộc vào thời gian. Chậm trễ ở đây có thể để lại tổn thương vĩnh viễn về chức năng tiểu tiện và vận động. Đừng chờ đến sáng.

Ngoài ra, nếu bạn thấy buồn bã kéo dài, lo âu hoặc kiệt sức sau sinh, hãy nói với bác sĩ. Thông tin về trầm cảm sau sinh của NHS mô tả cách phân biệt với giai đoạn hụt hẫng ngắn ngày đầu. Đau mạn tính và tâm trạng ảnh hưởng lẫn nhau, và cả hai đều đáp ứng tốt khi được hỗ trợ.

Khi nào có thể trị liệu bằng tay

Phần lớn mọi người chờ đến sau lần khám hậu sản — khoảng sáu tuần, và lâu hơn nếu sinh mổ.

Hãy xin ý kiến bác sĩ trước, và nói rõ với cơ sở trị liệu rằng bạn sinh mổ, có vết khâu, hay có biến chứng khi sinh. Nơi làm việc nghiêm túc sẽ hỏi, và sẽ từ chối nếu còn sớm.

Sau khi được phép, vùng thường cần chăm sóc nhất là lưng trên, cổ và vai — hệ quả trực tiếp của tư thế cho bú và bế con. Đây là phần cơ chịu tải tĩnh hàng giờ mỗi ngày, và nó đáp ứng tốt với tác động bằng tay. Chạm Spa tại Quận 1, TP. Hồ Chí Minh có các liệu trình massage trị liệu điều chỉnh được cho giai đoạn này.

Cần nói rõ giới hạn: trị liệu xử lý phần cơ đang quá tải, nó không thay thế việc phục hồi lực cơ bụng và sửa tư thế. Hai việc đó mới giải quyết nguyên nhân.

Về thời điểm ở cữ và những lưu ý phục hồi chung sau sinh, xem thêm bài ở cữ sau sinh: giữ gì, bỏ gì. Vấn đề hay đi kèm nhất ở cùng giai đoạn là rụng tóc sau sinh.

Kết luận

Đau lưng sau sinh gần như luôn là vấn đề cơ học, không phải tổn thương. Dây chằng còn lỏng vì relaxin chưa rút hết, cơ bụng chưa lấy lại lực, và bạn đang làm một công việc thể chất mới với tư thế mà không ai hướng dẫn. Sau sinh mổ, thêm một lớp nữa: thành bụng bị rạch khiến cơ thể tránh dùng nhóm cơ đáng lẽ phải đỡ cột sống.

Việc có tác động lớn nhất và không tốn gì là sửa tư thế cho bú — đưa em bé lên, đừng cúi xuống. Sau đó là cách bế và nhấc, rồi đi bộ đều đặn khi đã được phép.

Đừng quy cơn đau cho mũi gây tê tủy sống. Cách nghĩ đó khiến bạn coi nó là chuyện không sửa được, trong khi nguyên nhân thật thì sửa được.

Và hãy đọc kỹ danh sách dấu hiệu cảnh báo ở trên — đó là phần quan trọng nhất của bài viết này.

Chạm Spa là day spa tại 82/20A Mạc Đĩnh Chi, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh, mở cửa thứ Hai và thứ Tư đến Chủ nhật, 10:00–19:30. Xem các liệu trình massage trị liệu, hoặc đọc thêm trên Tạp chí Chạm Spa.

Câu hỏi thường gặp

Nếu Chạm Spa đã phục vụ quý khách, một dòng chia sẻ sẽ giúp ích cho những khách hàng khác. Viết đánh giá