Massage bạch huyết là kiểu xoa rất nhẹ và chậm, kéo da để dịch dưới da di chuyển về phía các hạch bạch huyết; bằng chứng vững nhất cho kỹ thuật này là giảm sưng ở người bị phù bạch huyết, còn với gương mặt sưng phù thông thường thì hiệu quả chỉ ở mức nhẹ, và massage không giải độc, không giảm mỡ. Ba chuyện rất khác nhau đang được gọi chung một tên: dẫn lưu bạch huyết bằng tay trong y khoa, do người được đào tạo làm cho người phù bạch huyết, chẳng hạn sau điều trị ung thư vú; massage dẫn lưu bạch huyết thẩm mỹ cho mặt sưng phù; và những lời quảng cáo về giải độc, gọt mặt, tăng sức đề kháng. Bài này tách ba chuyện đó ra, nói ai không nên làm và tự xoa tại nhà thế nào cho đúng lực. Phần spa nằm ở cuối bài.
Massage bạch huyết là gì và khác massage thường ở đâu
Đây là một kỹ thuật bằng tay nhắm vào các mạch bạch huyết nằm ngay dưới da, không nhắm vào cơ. Theo bài về massage dẫn lưu hệ bạch huyết trên báo Sức khỏe & Đời sống của Bộ Y tế, kỹ thuật này còn được gọi là xoa bóp hệ bạch huyết bằng tay: người thực hiện kéo căng da để di chuyển chất lỏng đến những hạch bạch huyết vẫn còn khả năng lọc.
Kỹ thuật này khác một buổi massage thư giãn hay massage giảm đau cơ ở ba điểm:
- Lực tay. Massage thông thường ấn xuống cơ, từ vừa đến mạnh. Trang về massage dẫn lưu bạch huyết của Cleveland Clinic, một bệnh viện lớn ở Mỹ, gọi đây là một dạng massage nhẹ nhàng, dùng lực ấn nhẹ.
- Thứ tự. Báo Sức khỏe & Đời sống mô tả kỹ thuật đi theo một trình tự cụ thể, từ trung tâm cơ thể ra tứ chi: ấn nhẹ vào những hạch không bị tắc trước để các hạch này có chỗ nhận thêm dịch, rồi mới xoa sang vùng đang sưng.
- Mục đích. Massage thông thường hướng đến cơ căng cứng. Dẫn lưu bạch huyết hướng đến dịch ứ dưới da, nên nếu làm đúng, người được làm gần như không thấy cơ bị day hay ấn.
Vì thế, một buổi massage body lực mạnh mà người làm gọi là “bạch huyết” thực ra là một kỹ thuật khác. Hai cái tên hay đi chung trong quảng cáo, nhưng lực tay quyết định đâu là dẫn lưu bạch huyết.
Hệ bạch huyết làm gì, nói ngắn gọn
Hệ bạch huyết là một mạng lưới mạch và hạch chạy khắp cơ thể, mang một thứ dịch không màu có chứa bạch cầu. Theo trang về phù bạch huyết của NHS, hệ thống y tế công của Anh, phù bạch huyết là tình trạng mạn tính gây sưng ở các mô, xảy ra khi chính mạng lưới mạch và hạch này gặp trục trặc.
Báo Sức khỏe & Đời sống giải thích thêm: dịch bạch huyết mang bạch cầu đi khắp cơ thể để chống nhiễm trùng, và khi hạch bị cắt bỏ trong phẫu thuật ung thư hoặc mạch bạch huyết bị tổn thương do hóa trị, xạ trị, dịch có thể tích tụ ở một số vùng, gây sưng và đau. NHS cũng nêu phù bạch huyết thứ phát hay gặp ở người mắc ung thư liên quan đến hệ bạch huyết hoặc từng điều trị ở hạch bạch huyết.
Báo Sức khỏe & Đời sống lưu ý cổ là vùng có nhiều hạch bạch huyết, nên theo trình tự từ trung tâm ra ngoài, khi dẫn lưu cho gương mặt thì vùng cổ được xoa trước rồi mới đến má. Còn khi cả người thấy nặng nề, bàn chân và bàn tay sưng nhẹ, nguyên nhân có thể rất khác nhau; bài về cơ thể bị tích nước và khi nào cần đi khám nói riêng về tình huống đó.
Massage bạch huyết giúp được gì: bằng chứng và lời đồn
Bằng chứng rõ ràng chỉ có ở một nhóm: người bị phù bạch huyết, và ngay cả ở đó, massage cũng chỉ là một phần của cả liệu trình. Bảng dưới đây đặt từng lời quảng cáo cạnh điều các nguồn y khoa thực sự nói.
| Lời quảng cáo | Bằng chứng nói gì | Nên hiểu thế nào |
|---|---|---|
| Giảm phù bạch huyết sau điều trị ung thư vú | Tổng quan Cochrane năm 2015 gồm sáu thử nghiệm nhỏ: dẫn lưu bằng tay an toàn và có thể giúp thêm cho băng ép trong việc giảm sưng | Có cơ sở, nhưng là việc của nhóm điều trị phù bạch huyết, không phải của spa |
| Mặt bớt sưng phù | Cleveland Clinic: dẫn lưu bạch huyết trên mặt có thể tăng tuần hoàn máu và giảm sưng phù ở mặt | Có thể giúp ở mức nhẹ; mức độ tùy người |
| Giải độc, loại bỏ độc tố khỏi cơ thể | Không nguồn nào chúng tôi đọc dẫn ra nghiên cứu đo được độc tố giảm sau massage | Gan và thận đảm nhận việc đào thải; đừng trả tiền cho lời hứa này |
| Giảm mỡ, giảm cân | Không nguồn y khoa nào trong bài nhắc đến tác dụng này | Massage làm dịch di chuyển, không lấy đi mô mỡ |
| Gọt mặt, thon gọn đường hàm vĩnh viễn | Không có bằng chứng; mặt có thể trông gọn hơn khi bớt sưng, nhưng hiệu ứng đó không cố định | Xương và mỡ quyết định dáng mặt, không phải dịch |
| Tăng sức đề kháng | Cleveland Clinic liệt kê “hỗ trợ hệ miễn dịch” trong số lợi ích có thể có nhưng không dẫn nghiên cứu nào | Chưa được chứng minh |
Dòng đầu là dòng có số liệu. Tổng quan Cochrane về dẫn lưu bạch huyết bằng tay cho phù bạch huyết sau điều trị ung thư vú cho thấy trong hai thử nghiệm với 83 người, thêm dẫn lưu bằng tay vào băng ép giúp giảm thêm khoảng 7% thể tích sưng so với chỉ băng ép. Các tác giả viết rằng phương pháp này an toàn, nhưng các thử nghiệm đều nhỏ, từ 24 đến 45 người, và người có phù nhẹ đến vừa có vẻ hưởng lợi nhiều hơn người phù vừa đến nặng.
Ở chiều ngược lại, Cleveland Clinic viết thẳng rằng nếu bạn không bị phù bạch huyết, bạn có thể không thấy kết quả đáng kể. Đó là câu nên nhớ khi đọc những lời quảng cáo massage giải độc hệ bạch huyết.
Massage dẫn lưu bạch huyết trên mặt: điều có thể và không thể kỳ vọng
Điều có thể kỳ vọng là gương mặt bớt sưng phù và trông tươi hơn một chút; điều không thể kỳ vọng là khuôn mặt đổi dáng hay nếp nhăn mờ đi. Cleveland Clinic chỉ nói dẫn lưu bạch huyết trên mặt có thể tăng tuần hoàn và giảm sưng phù, không nói gì về cấu trúc da.
Trước khi xoa, hãy biết vì sao mặt sưng. Bài về phù mặt: nguyên nhân và khi nào cần đi khám phân tích kỹ phần này: phần lớn là chuyện của tối hôm trước, như bữa tối mặn, rượu bia hay thiếu ngủ, nhưng phù mặt kéo dài hoặc kèm phù chân tay thì cần gặp bác sĩ trước khi nghĩ đến massage. Nếu chỉ riêng mí mắt phồng lúc mới dậy, bài về ngủ dậy bị sưng mắt sẽ sát với trường hợp của bạn hơn.
Ở spa, thao tác dẫn lưu trên mặt thường đi kèm một buổi chăm sóc da, chẳng hạn buổi chăm sóc mặt và cổ kết hợp enzyme DMK với thao tác dẫn lưu bạch huyết của Chạm Spa. Khi đó, phần dẫn lưu nhằm giúp mặt nhẹ hơn; phần enzyme là chăm sóc da, hai việc khác nhau.
Dẫn lưu bạch huyết, guasha và massage mặt lực mạnh khác nhau thế nào? Dẫn lưu bạch huyết chỉ dùng đầu ngón tay, lực rất nhẹ, đủ để kéo da. Guasha dùng một viên đá phẳng trượt trên da có dầu; trên mặt, guasha cũng được làm nhẹ để đẩy dịch, khác hẳn kiểu cạo gió toàn thân chắc tay để lại vệt đỏ. Massage mặt lực mạnh, day ấn vào cơ hàm, thái dương hay ấn huyệt, thì nhắm vào cơ căng, không phải vào dịch. Cả ba đều có thể dễ chịu, nhưng nếu mục tiêu là bớt sưng, lực mạnh không giúp nhanh hơn.
Ai không nên làm dẫn lưu bạch huyết, hoặc phải hỏi bác sĩ trước
Người đang nhiễm trùng, sốt, có cục máu đông, bệnh tim hoặc bệnh thận không nên tự làm hay đi làm massage dẫn lưu; hãy hỏi bác sĩ trước. Cleveland Clinic liệt kê những trường hợp nên tránh: cục máu đông, viêm mô tế bào (nhiễm khuẩn dưới da), huyết khối tĩnh mạch sâu, sốt, bệnh tim, nhiễm trùng, suy thận và đột quỵ. Báo Sức khỏe & Đời sống đưa ra danh sách tương tự: đang nhiễm trùng, tổn thương thận, suy tim sung huyết và có cục máu đông.
- Đang hoặc từng điều trị ung thư. Theo Cleveland Clinic, nhân viên y tế không làm dẫn lưu trực tiếp lên vùng mô có khối u, và tránh cả vùng da bị tổn thương do xạ trị. Hãy để nhóm điều trị của bạn quyết định có nên làm, ai làm và làm ở đâu.
- Đã bị phù bạch huyết. NHS nêu người phù bạch huyết dễ bị nhiễm trùng hơn vì dịch tích tụ trong mô, và đây là tình trạng mạn tính, hiện chưa có cách làm hết hẳn; việc điều trị là để kiểm soát sưng. Theo báo Sức khỏe & Đời sống, đây là việc của chuyên viên được đào tạo.
- Tay hoặc chân sưng mà chưa rõ lý do. NHS khuyên đi khám khi có những dấu hiệu điển hình của phù bạch huyết như sưng ở tay và chân. Đừng tự xoa thử trước khi biết nguyên nhân.
- Vùng da đang đỏ, nóng, đau. Đó có thể là nhiễm trùng, đúng nhóm Cleveland Clinic bảo tránh. Đừng xoa, hãy đi khám trong ngày.
- Vừa phẫu thuật hoặc vừa tiêm thẩm mỹ vùng mặt. Hãy hỏi bác sĩ đã làm cho bạn xem khi nào được xoa vùng đó, và báo trước cho kỹ thuật viên nếu đi spa.
Nếu không có điều nào ở trên và bạn chỉ muốn mặt bớt sưng sau một đêm thức khuya, bạn hoàn toàn có thể tự xoa nhẹ tại nhà.
Tự xoa dẫn lưu bạch huyết tại nhà: những nguyên tắc an toàn
Tự làm được, miễn là lực rất nhẹ và bạn không thuộc nhóm ở phần trên. Cleveland Clinic cho biết trong một số trường hợp, bạn có thể tự massage dẫn lưu bạch huyết tại nhà, nhưng nên hỏi nhân viên y tế cách làm đúng trước. Sáu nguyên tắc dưới đây chỉ gồm những gì các nguồn trong bài cho phép:
- Xem lại danh sách người không nên làm. Đang sốt, nhiễm trùng, có bệnh tim, bệnh thận, cục máu đông, đang điều trị ung thư hoặc đã bị phù bạch huyết thì dừng ở đây và hỏi bác sĩ.
- Dùng lực thật nhẹ. Chỉ đủ để kéo nhẹ lớp da, không ấn xuống cơ. Báo Sức khỏe & Đời sống mô tả kỹ thuật là kéo căng da với áp lực nhẹ nhàng. Nếu thấy đau, bạn đang làm quá tay.
- Hít thở sâu vài nhịp trước khi bắt đầu. Trong mô tả của báo Sức khỏe & Đời sống, người được làm nằm ngửa và tập thở sâu trước tiên.
- Bắt đầu ở vùng gần trung tâm, rồi mới ra xa. Với gương mặt, nghĩa là xoa nhẹ vùng cổ trước, sau đó mới đến má và quanh mắt, theo trình tự từ trung tâm ra ngoài mà bài báo mô tả.
- Không xoa lên vùng đang sưng đỏ, nóng, đau, hay khi đang sốt. Đó có thể là dấu hiệu nhiễm trùng, thuộc nhóm Cleveland Clinic khuyên tránh. Không xoa lên vết thương hở hay da đang kích ứng.
- Đi khám nếu sưng không giảm hoặc nặng lên. Massage không thay được việc tìm nguyên nhân. NHS khuyên đi khám khi tay chân sưng, và Cleveland Clinic khuyên gọi bác sĩ nếu tình trạng sưng nặng hơn.
Các nguồn này không đưa ra số phút hay số lần mỗi ngày cho người khỏe mạnh muốn bớt sưng mặt, nên bài này cũng không đưa con số. Xoa đến khi thấy dễ chịu là đủ.
Khi nào đi spa là phù hợp
Spa chỉ hợp khi bạn khỏe mạnh, không thuộc nhóm phải hỏi bác sĩ, và muốn có người làm thay phần dẫn lưu nhẹ cho mặt hoặc cho cả cơ thể như một buổi chăm sóc. Spa không thay cho dẫn lưu bạch huyết y khoa, và cũng không điều trị phù bạch huyết.
Ở Chạm Spa, liệu trình 75 phút cho mặt và cổ có phần dẫn lưu bạch huyết kết hợp liệu pháp enzyme của thương hiệu DMK với các thao tác theo kiểu dẫn lưu bạch huyết, giá 600.000đ. Trang liệu trình tự ghi rõ giới hạn: “Đây là chăm sóc da thẩm mỹ, không phải điều trị y khoa.” Trang không ghi lực tay hay thứ tự các phần, nên nếu bạn muốn biết, hãy hỏi khi đặt lịch, và báo trước nếu đang mang thai, dùng retinoid kê đơn, vừa cháy nắng hoặc da đang có vấn đề.
Nếu chỉ cần mặt bớt sưng buổi sáng, guasha mặt bằng đá mịn theo hướng về phía hạch bạch huyết kéo dài 60 phút, giá 280.000đ. Theo trang liệu trình, viên đá trượt theo hướng ra ngoài và lên trên, về phía hạch bạch huyết; trang cũng dặn nên chờ nếu đang có mụn viêm ở vùng cần làm. Trang liệu trình ghi đây là một trong số ít liệu trình da mặt phù hợp suốt thai kỳ, vì không dùng nhiệt, kim hay hoạt chất mạnh.
Với cả cơ thể, liệu trình ủ chăn nhiệt hồng ngoại xa kèm massage dẫn lưu bạch huyết kéo dài 75 phút, giá 650.000đ. Trang liệu trình mô tả phần massage là “cố ý nhẹ nhàng, vì mạch bạch huyết nằm rất gần bề mặt”, và cũng nói rõ liệu trình không loại bỏ độc tố. Vì có nhiệt kéo dài, liệu trình này không dành cho người đang mang thai ở bất kỳ giai đoạn nào, người có bệnh tim, huyết áp chưa kiểm soát hay đang sốt, và không nên làm khi đang mệt hoặc mất nước.
Muốn xem các lựa chọn khác cho da mặt, trang các liệu trình chăm sóc da mặt chuyên sâu ở Quận 1 xếp theo từng vấn đề da. Chạm Spa mở cửa đến 21:00, nên buổi 75 phút bắt đầu muộn nhất lúc 19:45 và buổi 60 phút lúc 20:00.
Kết luận: lực nhẹ, kỳ vọng vừa phải, bác sĩ trước
Massage bạch huyết là kỹ thuật xoa rất nhẹ, có bằng chứng cho người phù bạch huyết khi làm cùng băng ép trong một liệu trình y khoa. Với gương mặt sưng phù thường ngày, massage có thể giúp mặt nhẹ hơn ở mức vừa phải. Những lời hứa giải độc, giảm mỡ, gọt mặt hay tăng đề kháng chưa có cơ sở. Nếu bạn đang sốt, nhiễm trùng, có bệnh tim, bệnh thận, cục máu đông, đang điều trị ung thư hay tay chân sưng chưa rõ lý do, hãy gặp bác sĩ trước khi để bất kỳ ai xoa.
Có câu hỏi về lực tay hay thứ tự các phần trong buổi làm, bạn cứ nhắn trước khi đặt. Chạm Spa ở 82/20A Mạc Đĩnh Chi, Phường Tân Định, Quận 1, mở cửa 09:00–21:00 tất cả các ngày trong tuần; đặt lịch qua Fresha, hoặc Zalo và WhatsApp 0986 837 471.
Câu hỏi thường gặp về massage bạch huyết
Massage bạch huyết có giúp giải độc cơ thể không?
Không có bằng chứng cho điều đó. Gan và thận là cơ quan đào thải chất thải, và không nguồn y khoa nào trong bài này dẫn ra nghiên cứu cho thấy độc tố giảm đi sau một buổi massage. Cleveland Clinic còn viết rằng người không bị phù bạch huyết có thể không thấy kết quả đáng kể. Cảm giác nhẹ người sau buổi làm là có thật, nhưng đừng xem đó là cơ thể vừa được làm sạch.
Vì sao dẫn lưu bạch huyết phải làm với lực rất nhẹ?
Vì kỹ thuật này nhắm vào các mạch bạch huyết ngay dưới da, không nhắm vào cơ. Cleveland Clinic mô tả đây là dạng massage nhẹ nhàng, dùng lực ấn nhẹ, còn báo Sức khỏe & Đời sống mô tả động tác là kéo căng da với áp lực nhẹ nhàng. Ấn mạnh hơn biến buổi làm thành massage cơ, không giúp dịch đi nhanh hơn. Nếu thấy đau, nghĩa là lực đã quá tay.
Hạch ở cổ đang sưng thì có nên tự xoa cho xẹp không?
Không nên. Mục đích của dẫn lưu bạch huyết là đưa dịch về phía các hạch còn hoạt động tốt, không phải làm xẹp một hạch đang sưng. Hạch sưng, đau, cứng hoặc kéo dài cần được bác sĩ khám để tìm nguyên nhân. Cleveland Clinic cũng khuyên tránh massage dẫn lưu khi đang nhiễm trùng hoặc sốt, hai tình huống hay đi cùng hạch sưng.
Massage bạch huyết có làm mặt thon gọn hay giảm cân không?
Không, nếu nói về thay đổi lâu dài. Massage làm dịch dưới da di chuyển, nên mặt đang sưng phù có thể trông gọn hơn một chút, nhưng hiệu ứng đó không cố định. Dáng mặt do xương và mỡ quyết định, và không nguồn y khoa nào trong bài nhắc đến tác dụng giảm mỡ hay giảm cân. Nếu mặt tròn dần theo thời gian, hãy hỏi bác sĩ về nguyên nhân.
Dẫn lưu bạch huyết có tăng sức đề kháng không?
Chưa được chứng minh. Hệ bạch huyết mang bạch cầu đi chống nhiễm trùng, nên lời quảng cáo này nghe có lý, nhưng Cleveland Clinic chỉ liệt kê việc hỗ trợ hệ miễn dịch trong số lợi ích có thể có mà không dẫn nghiên cứu nào. Nếu bạn hay ốm vặt, hãy hỏi bác sĩ thay vì trông vào một buổi massage.
Người bị phù bạch huyết sau điều trị ung thư có nên tự massage không?
Chỉ khi nhóm điều trị đã hướng dẫn. Cleveland Clinic khuyên hỏi nhân viên y tế cách làm đúng trước khi tự làm, và nói nhân viên y tế không xoa trực tiếp lên vùng có khối u hay da tổn thương do xạ trị. NHS nhắc người phù bạch huyết dễ bị nhiễm trùng hơn, nên vùng da sưng đỏ, nóng, đau cần đi khám chứ không phải xoa thêm.
Dẫn lưu bạch huyết bằng tay có thay được băng ép không?
Không. Tổng quan Cochrane năm 2015 cho thấy dẫn lưu bằng tay chỉ giúp giảm sưng thêm khoảng 7% khi làm cùng băng ép, so với băng ép đơn thuần, trong hai thử nghiệm nhỏ. Các tác giả cũng ghi nhận người tiếp tục mang tay áo ép đặt may riêng thì dễ giữ được mức sưng đã giảm. Massage là một phần của liệu trình, không thay cho băng ép hay lời khuyên của bác sĩ.
Nếu Chạm Spa đã phục vụ quý khách, một dòng chia sẻ sẽ giúp ích cho những khách hàng khác. Viết đánh giá
