Đau hốc mắt: nguyên nhân thường gặp và khi nào cần đi khám

Đau hốc mắt là một triệu chứng chứ không phải tên một bệnh: phần lớn trường hợp đến từ đau đầu, viêm xoang hoặc đôi mắt phải căng ra nhìn màn hình quá lâu, nhưng cơn đau dữ dội kèm mắt đỏ, nhìn mờ, thấy quầng sáng quanh đèn, buồn nôn, hoặc đau mỗi khi đưa mắt thì cần đi khám ngay. Cảm giác nhức sâu sau mắt, quanh chân mày hay dọc sống mũi có thể bắt nguồn từ những chuyện rất khác nhau, từ một ngày làm việc thiếu nước, bỏ bữa đến bệnh tăng nhãn áp. Bài này giúp bạn nhận diện các dấu hiệu đi kèm, biết việc nào tự làm được ở nhà và lúc nào không nên chờ. Phần gần cuối nói rõ một buổi spa hợp với trường hợp nào, và không hợp với trường hợp nào.

Đau hốc mắt là bệnh gì: các nguyên nhân thường gặp

Đây là cách mô tả chỗ đau, không phải một chẩn đoán. Bài về nguyên nhân đau hốc mắt của Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec kể ra hơn mười nguyên nhân khác nhau, từ viêm xoang, sốt virus đến tăng nhãn áp, chấn thương và bệnh tuyến giáp. Có thể chia các nguyên nhân này thành hai nhóm.

Nhóm hay gặp, thường không nguy hiểm. Đau đầu là lý do quen thuộc nhất khiến vùng quanh mắt nhức theo. Trang hướng dẫn về đau đầu của NHS, hệ thống y tế công của Anh, xếp các vấn đề về thị lực vào danh sách nguyên nhân gây đau đầu và lưu ý căng thẳng có thể làm cơn đau nặng hơn. Theo Vinmec, viêm xoang, nhất là viêm xoang trán, thường gây đau hốc mắt tăng lên khi cúi đầu xuống, có thể kèm chảy mũi và sốt. Ngoài ra còn cảm giác nặng quanh mắt sau nhiều giờ nhìn gần vào máy tính, điều mà dân văn phòng ở Sài Gòn gặp gần như chiều nào cũng thấy. Với trường hợp cuối, khi mắt đã được khám và không có vấn đề gì, Chạm Spa có một liệu trình thư giãn mắt kèm massage cổ vai lực nhẹ cho người mỏi vì màn hình; phần gần cuối bài nói liệu trình này hợp lúc nào.

Nhóm ít gặp hơn nhưng cần bác sĩ. Vinmec mô tả glôcôm (tăng nhãn áp) góc đóng cấp và bán cấp khởi phát đột ngột: thị lực giảm rõ, thấy quầng sáng quanh đèn, nhức đầu và đau hốc mắt dữ dội, buồn nôn hoặc nôn; thị lực đã mất vì glôcôm thì không lấy lại được. Viêm mô tế bào hốc mắt là tình trạng nhiễm trùng các mô mềm trong hốc mắt, hay gặp ở trẻ dưới 7 tuổi, có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn hoặc nhiễm trùng huyết. Bệnh Basedow (Graves) gây đau cả hai hốc mắt, mắt lồi, khó đưa mắt, cộm khô, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, kèm tim đập nhanh và ra nhiều mồ hôi. Chấn thương vùng mắt, khối u trong hốc mắt, sốt xuất huyết, tăng huyết áp và đái tháo đường cũng có tên trong danh sách của Vinmec. Ngoài ra, theo trang về viêm dây thần kinh thị giác của Viện Hàn lâm Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO), bệnh này gây đau phía sau hốc mắt, đau khi đưa mắt, nhìn mờ, nhìn tối đi như ai vặn nhỏ đèn và màu sắc trông nhạt hơn.

Đau ở đâu, kèm dấu hiệu gì thì thường do đâu

Dấu hiệu đi kèm cho biết nhiều hơn chính vị trí đau. Bảng dưới tổng hợp thông tin từ Vinmec, NHS, AAO và Cleveland Clinic; hãy dùng bảng để quyết định bước tiếp theo, không dùng để tự chẩn đoán.

Hai dòng đầu là những tình huống thường gặp nhất. Các dòng từ thứ năm trở đi là lý do bài này đặt phần dấu hiệu cần đi khám lên trước mọi lời khuyên khác.

Đau hốc mắt kèm đau đầu: căng thẳng, đau nửa đầu hay viêm xoang

Ba khả năng này dễ nhầm với nhau đến mức chính người bệnh cũng hay đoán sai. Trang về đau đầu do viêm xoang của Cleveland Clinic, một trung tâm y khoa phi lợi nhuận lớn của Mỹ, dẫn các nghiên cứu cho thấy 80% người tưởng mình bị đau đầu do xoang thật ra bị đau nửa đầu.

Viêm xoang. Cleveland Clinic mô tả cơn đau âm ỉ phía sau mắt, ở gò má, trán hoặc sống mũi, thường ở cả hai bên đầu, và nặng hơn khi bạn cúi người hay xoay đầu đột ngột. Có thể kèm sốt, mệt mỏi, dịch chảy xuống họng và ho. Phần lớn các cơn đau đầu do xoang tự dịu trong khoảng một tuần đến mười ngày; quá một tuần mà chưa đỡ thì nên gặp bác sĩ.

Đau nửa đầu. Theo cùng trang của Cleveland Clinic, đau nửa đầu thường đau ở phần trán cao, quanh thái dương hoặc phía sau đầu, và thường chỉ ở một bên. Nếu cơn đau quanh mắt của bạn hay lệch về một bên và lặp lại theo từng đợt, đừng vội cho rằng đó là viêm xoang chỉ vì đau gần mũi.

Căng thẳng và một ngày làm việc quá sức. NHS nêu căng thẳng có thể làm đau đầu nặng hơn, và khuyên uống nhiều nước, không bỏ bữa, không uống rượu bia, đừng để mắt làm việc căng thẳng quá lâu, chẳng hạn nhìn màn hình. NHS cũng khuyên đi khám khi bạn bị đau đầu thường xuyên, hoặc khi đã tự xử lý mà cơn đau không đỡ hay nặng hơn.

Những dấu hiệu cần đi khám ngay

Cơn đau quanh mắt đến đột ngột, dữ dội, hoặc đi cùng thay đổi về thị lực thì việc đầu tiên là gặp bác sĩ, không phải thử mẹo ở nhà. Ba mức độ dưới đây được tổng hợp từ NHS, AAO và Vinmec.

• Gọi 115 hoặc đến khoa cấp cứu ngay khi đau mắt dữ dội cùng lúc với mắt đỏ, đau khi chạm quanh mắt, thấy những vòng sáng nhiều màu quanh đèn, nhìn mờ, buồn nôn hoặc nôn và nhức đầu. Trang về bệnh glôcôm của NHS gọi glôcôm xuất hiện đột ngột là một cấp cứu y khoa có thể cần điều trị ngay, và dặn đừng tự lái xe đến bệnh viện. NHS cũng xếp vào nhóm cấp cứu những cơn đau đầu kèm mất thị lực, khởi phát đột ngột và cực kỳ đau, kèm tê hoặc yếu ở mặt hay cơ thể, nói khó, đi đứng khó, lơ mơ, lú lẫn, co giật, sốt rất cao, cứng cổ hay sợ ánh sáng, hoặc xảy ra trong vòng ba tháng sau một chấn thương đầu.
• Đi khám trong ngày: theo NHS, cần hẹn khám gấp khi đau đầu đi cùng bất kỳ vấn đề nào về mắt hay thị lực, khi cơn đau xuất hiện hoặc nặng thêm lúc ho, hắt hơi, cúi xuống hay vận động, khi đau kèm nôn, hoặc khi đau hàm lúc nhai hay da đầu đau khi chạm. Đau khi đưa mắt kèm nhìn mờ, nhìn tối hay màu sắc nhạt đi cũng không nên chờ: AAO nói việc gặp bác sĩ mắt khi có các triệu chứng viêm dây thần kinh thị giác là rất quan trọng, vì điều trị có thể giúp giữ được thị lực. Với trẻ bị sưng đau mí mắt, mắt lồi, sốt cao, Vinmec khuyên đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm.
• Hẹn khám, không chờ tự hết khi cơn đau kéo dài, cứ lặp lại, hoặc khi hai mắt lồi dần kèm cộm khô, nhìn đôi, tim đập nhanh. Vinmec khuyên đến cơ sở y tế khi đau hốc mắt kéo dài, đau nhiều, kèm nhìn mờ, sốt cao hoặc lồi mắt.

Cũng nên nhớ một điều NHS viết về glôcôm: glôcôm thường không có triệu chứng, và phần lớn người bệnh không biết mình mắc bệnh. Không thấy đau không có nghĩa là mắt không cần khám định kỳ.

Việc nên làm khi hốc mắt chỉ nhức nhẹ

Khi không có dấu hiệu nào ở phần trên, những việc dưới đây lấy từ hướng dẫn của NHS và Cleveland Clinic:

1. Cho mắt rời màn hình. NHS khuyên đừng để mắt làm việc căng thẳng quá lâu, chẳng hạn nhìn màn hình. Quy tắc 20-20-20, cứ 20 phút lại nhìn xa khoảng 6 mét trong 20 giây, cùng cách chỉnh màn hình đã có trong bài mỏi mắt khi dùng máy tính và quy tắc 20-20-20.
2. Uống đủ nước và ăn đúng bữa. NHS khuyên uống nhiều nước và không bỏ bữa, kể cả khi không thấy đói. Ở Sài Gòn, một buổi chiều ngồi phòng máy lạnh mà quên uống nước là chuyện rất dễ xảy ra.
3. Nghỉ ngơi, nhưng đừng ngủ bù quá nhiều. NHS khuyên thư giãn vì căng thẳng có thể làm đau đầu nặng hơn, nhưng cũng lưu ý ngủ nhiều hơn bình thường có thể làm cơn đau nặng thêm.
4. Tạm tránh rượu bia. NHS đưa việc này vào danh sách những điều không nên làm khi đau đầu.
5. Nếu kèm nghẹt mũi, chăm sóc phần xoang. Cleveland Clinic gợi ý chườm ấm lên vùng mặt đang đau và dùng nước muối sinh lý dạng xịt hoặc nhỏ mũi cho dịch loãng ra.
6. Hỏi dược sĩ nếu muốn dùng thuốc giảm đau. NHS nhắc paracetamol hoặc ibuprofen trong phần tự chăm sóc. Hãy hỏi dược sĩ loại nào hợp với bạn và đọc kỹ hướng dẫn; nếu phải uống thuốc giảm đau thường xuyên, đó là lý do để đi khám.
7. Đi đo mắt nếu hay phải nheo mắt. Vì NHS xếp vấn đề thị lực vào nguyên nhân gây đau đầu, kính sai độ hoặc tật khúc xạ chưa được phát hiện là điều đáng kiểm tra khi hốc mắt cứ nhức vào cuối ngày.

Nếu đã làm những việc trên mà cơn đau không đỡ hoặc nặng hơn, NHS khuyên đi khám bác sĩ.

Màn hình, cổ vai gáy và cảm giác nặng quanh mắt

Nhiều người thấy nặng quanh mắt và mỏi cổ vai cùng một lúc, vào cuối những ngày ngồi yên trước màn hình. Cảm giác nặng mỏi ấy khác với những cơn đau ở phần trên: không kèm mắt đỏ, không nhìn mờ kéo dài, không sốt, không nặng dần lên theo ngày. Theo Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, hội chứng thị giác màn hình, tức nhóm triệu chứng xuất hiện khi dùng máy tính hay thiết bị số trong thời gian dài, có thể gồm cả đau hốc mắt, đau đầu và đau cổ vai.

Khi chữ trên màn hình quá nhỏ hoặc kính không còn đúng độ, nhiều người vô thức chồm đầu về phía trước để nhìn cho rõ. Bài về đau mỏi cổ vai gáy do giữ tư thế quá lâu giải thích vì sao tư thế cúi ấy bắt nhóm cơ vùng gáy phải gồng suốt nhiều giờ. Vì vậy, phóng to chữ, nâng màn hình và đi đo lại mắt không chỉ giúp đôi mắt mà còn giúp cổ không phải vươn ra phía trước cả ngày.

Nếu muốn tự xoa nhẹ quanh hốc mắt và thái dương vào giờ nghỉ trưa, bài hướng dẫn massage mắt đúng cách nói rõ nên đặt tay ở đâu và lúc nào phải dừng. Có một nguyên tắc nên nhớ ngay: đừng xoa hay ấn quanh mắt khi mắt đang đỏ, đau dữ dội, mí sưng, đang sốt hoặc vừa phẫu thuật mắt. Những lúc đó cần bác sĩ xem trước.

Khi nào nên đi spa, và khi nào không

Spa chỉ hợp khi bác sĩ đã loại trừ bệnh, hoặc bạn đã biết rõ cái mỏi quanh mắt đến từ màn hình và bờ vai căng cứng. Spa không phải nơi để xử lý một cơn đau ở mắt, và một buổi thư giãn không thay được bất kỳ lần khám nào nêu ở các phần trên.

Với người mỏi mệt vì màn hình, liệu trình 120 phút thư giãn mắt và massage cổ, vai nhẹ nhàng của Chạm Spa có giá 530.000đ, gồm phần thư giãn mắt êm dịu và massage cổ vai với lực nhẹ, không phải kiểu ấn mạnh vào điểm đau. Trang liệu trình tự ghi giới hạn của mình: “Liệu trình không điều trị bệnh về mắt, không cải thiện thị lực và không dành cho chứng đau đầu.” Trang cũng dặn: “Nếu mắt đau, nhìn mờ, đỏ hoặc khô kéo dài, hay đau đầu cứ tái đi tái lại, quý khách nên đi khám bác sĩ mắt: một buổi spa là để nghỉ ngơi, không thay được việc thăm khám.” Bảng dịch vụ không ghi phần nào làm trước hay mỗi phần kéo dài bao lâu, nên nếu điều đó quan trọng với bạn, hãy hỏi khi đặt lịch. Chạm Spa mở cửa đến 21:00, nên buổi 120 phút bắt đầu muộn nhất lúc 19:00.

Nếu chỉ muốn chăm sóc riêng phần da quanh mắt, buổi massage vùng mắt kèm mặt nạ dưỡng kéo dài 60 phút, giá 350.000đ, bắt đầu muộn nhất lúc 20:00. Trang của liệu trình này nói rõ đây là chăm sóc thẩm mỹ cho vùng quanh mắt, “không phải chăm sóc y khoa cho mắt”, và không nhằm xử lý khô mắt, đỏ mắt hay mỏi mắt.

Cả hai đều không dành cho người đang viêm nhiễm mắt, đau mắt hoặc vừa phẫu thuật mắt; hai trang liệu trình đều khuyên đi khám trước và chỉ đặt lịch khi bác sĩ đồng ý. Mắt đỏ đau dữ dội, nhìn mờ đột ngột, đau khi đưa mắt hay sốt cao là việc của bác sĩ, không phải của spa. Muốn so sánh các lựa chọn khác gộp nhiều phần chăm sóc trong một buổi, bạn có thể xem trang các combo spa trọn gói ở Quận 1.

Kết luận: tìm nguyên nhân trước, nghỉ ngơi sau

Nhức quanh mắt sau một ngày dài trước màn hình, kèm căng trán hay nghẹt mũi, thường là chuyện của đau đầu thông thường, viêm xoang hoặc đôi mắt làm việc quá sức. Rời màn hình, uống đủ nước, ăn đúng bữa, tránh rượu bia và đi đo mắt khi hay phải nheo là những việc đáng làm trước tiên. Còn khi cơn đau đến đột ngột và dữ dội, mắt đỏ, nhìn mờ, thấy quầng sáng quanh đèn, đau khi đưa mắt, sốt cao hay mí sưng lồi, việc duy nhất nên làm là đi khám ngay. Spa chỉ đến sau đó, như một khoảng nghỉ cho đôi mắt và bờ vai, không phải cách tìm ra hay xử lý nguyên nhân.

Câu hỏi thường gặp về đau hốc mắt

Nếu Chạm Spa đã phục vụ quý khách, một dòng chia sẻ sẽ giúp ích cho những khách hàng khác. Viết đánh giá