Người mệt mỏi uể oải: do đâu, khi nào cần đi khám và nên làm gì

Người mệt mỏi uể oải phần lớn là do ngủ thiếu hoặc ngủ kém, căng thẳng, ăn uống thất thường, uống ít nước và ít vận động, nên thường đỡ dần khi nếp sinh hoạt được sửa lại; còn mệt kéo dài vài tuần mà không rõ lý do, hoặc mệt kèm sụt cân, khó thở, đau ngực, tim đập bất thường thì cần đi khám. Thiếu máu, bệnh tuyến giáp, tiểu đường, ngưng thở khi ngủ, trầm cảm và tác dụng phụ của thuốc đều có thể bắt đầu bằng một cảm giác uể oải rất giống một tuần làm việc quá sức. Bài này giúp bạn phân biệt hai trường hợp, gợi ý những việc làm được trong hai tuần tới và nêu rõ khi nào không nên chờ. Phần cuối nói thẳng một buổi massage giúp được gì và không giúp được gì.

Người mệt mỏi uể oải là bệnh gì: phần lớn là do lối sống

Thường thì không phải bệnh. Theo bài 12 nguyên nhân gây ra mệt mỏi của Vinmec, mệt mỏi được coi là một triệu chứng không đặc hiệu vì thường không gắn với một bệnh cụ thể, dù trong một số trường hợp đó là dấu hiệu của một vấn đề sức khỏe cần được điều trị.

Vinmec mô tả mệt mỏi đôi khi là cảm giác uể oải, thiếu năng lượng ngay cả lúc đang nghỉ, và có hai mặt. Mệt về thể chất là khó duy trì hoặc khó bắt đầu một việc cần sức. Mệt về tinh thần là khó tập trung, hay quên, cảm xúc dễ chao đảo. Hai mặt này thường đi cùng nhau. Bài cũng lưu ý mệt mỏi khác buồn ngủ ban ngày: buồn ngủ là không tỉnh táo hẳn, còn mệt mỏi là thiếu năng lượng đến mức cản trở việc thường ngày.

Theo trang về mệt mỏi của NHS, hệ thống y tế công của Anh, những nguyên nhân thường gặp là ngủ không đủ hoặc khó ngủ; lối sống thiếu lành mạnh như ăn uống kém và ít vận động; căng thẳng, trầm cảm và những biến cố như mất người thân hay chăm con mới sinh; thay đổi nội tiết ở tuổi dậy thì, khi mang thai hoặc mãn kinh; một số bệnh nhiễm như COVID-19; và một số thuốc. NHS cũng nói rõ: nếu bạn không giải thích được vì sao mình mệt, tình trạng đã kéo dài một thời gian và không khá lên, đó có thể là dấu hiệu của bệnh.

Vinmec chia mệt mỏi theo thời gian: gần đây (dưới một tháng), kéo dài (hơn một tháng) và mãn tính (trên sáu tháng). Phần lớn những đợt uể oải sau một tuần dài thuộc nhóm đầu. Nếu điều bạn đang gặp chủ yếu là mất ngủ và áp lực dồn lại, bài về mất ngủ, căng thẳng và kiệt sức đi sâu vào phần đó. Còn nếu cái mỏi rải đều khắp người, chân tay rã rời sau nhiều ngày làm việc chứ không đau dồn vào một chỗ, một buổi massage kết hợp gội đầu dưỡng sinh 90 phút là một cách nghỉ, với những giới hạn nêu ở cuối bài.

Những nguyên nhân bệnh lý cần loại trừ

Khi mệt đi kèm một dấu hiệu khác, chính dấu hiệu đó giúp bác sĩ định hướng. Bảng dưới đây được tổng hợp từ NHS, Vinmec và Cleveland Clinic. NHS dặn đừng tự chẩn đoán, nên hãy dùng bảng để quyết định bước tiếp theo chứ không phải để đoán bệnh.

Theo NHS, bác sĩ có thể cho xét nghiệm máu để kiểm tra thiếu máu, tiểu đường hoặc cường giáp. Vinmec liệt kê các xét nghiệm thường dùng: công thức máu, điện giải, đường huyết, chức năng gan và thận, hormone kích thích tuyến giáp (TSH). Vinmec cũng đưa ra hai con số đáng nhớ: trong số người mệt mỏi mãn tính, chỉ khoảng 10% có một bệnh nội khoa là nguyên nhân chính, trong khi có tới 3/4 cũng bị rối loạn tâm trạng hoặc lo âu. Còn khi mệt nặng đến mức khó làm việc thường ngày suốt ít nhất 3 tháng, kèm khó suy nghĩ, khó nhớ và các triệu chứng giống cúm, NHS gọi tên hội chứng mệt mỏi mãn tính (ME/CFS).

Còn chuyện “thiếu chất gì”? Trang về mệt mỏi của Cleveland Clinic nêu thiếu máu và thiếu vitamin, chẳng hạn vitamin B12, thường là nguyên nhân gây mệt. Nhưng chỉ dựa vào cảm giác thì bạn không thể biết mình thiếu gì. Theo trang về thiếu máu thiếu sắt của NHS, bác sĩ thường cho làm xét nghiệm công thức máu, và chỉ khi kết quả cho thấy hồng cầu thấp mới khuyên uống viên sắt theo hướng dẫn. NHS còn nhắc để viên sắt xa tầm tay trẻ em, vì trẻ nhỏ uống quá liều sắt có thể tử vong. Vì vậy hãy xét nghiệm trước, đừng tự mua sắt hay vitamin về uống thử.

Nắng nóng, cà phê, rượu bia và giấc ngủ: những thói quen làm người uể oải

Năm thói quen dưới đây đều được các nguồn y khoa nêu là nguyên nhân gây mệt, và đều sửa được ở nhà. Với nhiều người ở Sài Gòn, những thói quen này thường đến cùng lúc.

• Ngủ không đủ hoặc giờ ngủ thất thường. Vinmec đặt ngủ không đủ giấc ở đầu danh sách nguyên nhân và khuyên người lớn ngủ bảy đến tám tiếng mỗi đêm. Người làm ca đêm hoặc đổi ca liên tục dễ bị rối đồng hồ sinh học, mệt khi cần tỉnh và khó ngủ vào ban ngày.
• Uống ít nước giữa trời nóng. Theo Vinmec, dù bạn đang tập thể dục hay ngồi bàn giấy, cơ thể vẫn cần nước để hoạt động và giữ mát; khi đã thấy khát nghĩa là bạn đã thiếu nước. Cleveland Clinic cũng xếp mất nước vào nhóm nguyên nhân gây mệt. Chạy xe giữa trưa hay ngồi cả ngày trong phòng máy lạnh mà quên uống là chuyện quá quen thuộc.
• Quá nhiều cà phê. Vinmec cho biết caffeine ở mức vừa phải giúp tỉnh táo, nhưng quá nhiều có thể làm tim đập nhanh, tăng huyết áp, bồn chồn và thực sự gây mệt ở một số người. Ly cà phê thứ ba trong ngày vì thế có thể là một phần của vấn đề.
• Bỏ bữa hoặc ăn không cân bằng. Vinmec nêu ăn quá ít gây mệt, ăn không đúng loại thực phẩm cũng vậy, vì một bữa cân bằng giúp giữ đường huyết ổn định và tránh cảm giác uể oải khi đường huyết tụt.
• Rượu bia, ngồi nhiều và căng thẳng kéo dài. Cleveland Clinic liệt kê uống rượu quá mức, lối sống ít vận động, căng thẳng và kiệt sức vì công việc trong nhóm yếu tố lối sống gây mệt. Nếu căng thẳng là nguyên nhân chính, bạn có thể bắt đầu từ những việc nhỏ giúp giảm căng thẳng ngay trong ngày.

Mệt mỏi uể oải nên làm gì trong hai tuần tới

Hãy sửa vài thói quen cùng lúc và ghi lại mỗi ngày, để sau khoảng hai tuần bạn biết mình đã đỡ hay chưa, và có sẵn thông tin nếu cần đi khám. Sáu việc dưới đây lấy từ hướng dẫn của NHS, Vinmec và Cleveland Clinic.

1. Cố định giờ ngủ và giờ dậy. NHS khuyên giữ giờ ngủ đều đặn, ngủ khoảng 6–9 tiếng, thư giãn vài tiếng trước giờ ngủ, không dùng điện thoại hay màn hình trong một tiếng trước khi ngủ, và không ăn, uống caffeine hay tập thể dục trong vài tiếng trước giờ ngủ. Phòng ngủ nên tối, yên và không quá nóng.
2. Uống nước đều trong ngày. Vinmec gợi ý uống đủ để nước tiểu có màu sáng, đừng đợi đến khi khát. Mang theo một chai nước khi ra đường giữa trưa.
3. Ăn sáng và chia bữa hợp lý. Theo Vinmec, nên luôn ăn sáng, có đạm và tinh bột phức hợp trong mỗi bữa, và có thể ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày để giữ năng lượng.
4. Vận động nhẹ mỗi ngày. Cleveland Clinic cho biết tập luyện đều đặn giúp giảm căng thẳng và có thêm năng lượng khi cơ thể đã quen, nhưng tập quá sức cũng có thể gây mệt. Hãy bắt đầu ở mức nhẹ và tăng dần.
5. Giảm cà phê từ từ và bớt rượu bia. Vinmec khuyên cắt giảm dần cà phê, trà, sô cô la và nước ngọt có caffeine, vì ngừng đột ngột có thể gây cảm giác cai và mệt hơn. NHS khuyên không uống quá nhiều rượu.
6. Ghi nhật ký mệt mỏi để mang đi khám. Mỗi ngày ghi giờ ngủ, giờ dậy, mức mệt theo thang 0–10, số ly cà phê và rượu bia, những dấu hiệu đi kèm như khát nhiều, tiểu đêm, ngáy, hụt hơi hay buồn chán, cùng tên các thuốc đang dùng và ngày bắt đầu. Cleveland Clinic cho biết bác sĩ sẽ hỏi về lối sống và thuốc của bạn, khám và có thể cho xét nghiệm máu, nước tiểu; một cuốn nhật ký giúp buổi khám đi thẳng vào vấn đề.

Nếu sau hai tuần bạn vẫn chưa đỡ, hoặc mệt đã kéo dài vài tuần mà không rõ vì sao, NHS khuyên đi gặp bác sĩ. Nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu ở phần dưới, đừng chờ hết hai tuần.

Khi nào người mệt mỏi uể oải cần đi khám ngay

Mệt kèm khó thở, đau ngực, tim đập bất thường hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân là lý do để đi cấp cứu ngay; mệt kéo dài không rõ lý do hoặc kèm sụt cân là lý do để hẹn khám sớm. Hai mức độ dưới đây được tổng hợp từ Cleveland Clinic và NHS.

• Gọi 115 hoặc đến khoa cấp cứu ngay: theo Cleveland Clinic, mệt mỏi cần được chăm sóc y tế ngay khi đi kèm khó thở; đau ở ngực, cánh tay hoặc lưng trên; tim đập nhanh hoặc chậm bất thường, đập thình thịch hay loạn nhịp; đau đầu hoặc rối loạn thị lực, nhất là sau khi bị va đầu; buồn nôn, nôn hoặc đau bụng; yếu cơ.
• Hẹn khám sớm, không chờ tự hết: theo NHS, khi bạn mệt vài tuần mà không rõ vì sao, khi mệt ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt hằng ngày, khi mệt đi kèm sụt cân hoặc thay đổi tâm trạng, hoặc khi người ngủ cùng nói bạn thở hổn hển, khịt mũi hay nghẹt thở lúc ngủ. Cleveland Clinic còn khuyên gọi bác sĩ nếu mệt kéo dài quá vài ngày, hoặc mệt mà không có lý do rõ ràng.

Nếu bạn hoặc người thân có ý nghĩ làm hại bản thân, đó là tình huống cần được giúp ngay: gọi 115 hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất, và đừng ở một mình trong lúc chờ. Cleveland Clinic xếp ý nghĩ làm hại bản thân hoặc người khác đi kèm mệt mỏi vào nhóm cần được chăm sóc y tế ngay.

Riêng với phụ nữ, Vinmec lưu ý chỉ khoảng một nửa số phụ nữ bị đau tim có đau ngực; nhiều người lại đau lưng hoặc cổ, khó tiêu, ợ chua, buồn nôn, nôn, cực kỳ mệt mỏi hoặc khó thở. Một cơn mệt bất thường đi cùng những dấu hiệu ấy không nên xem nhẹ. Nếu mệt bắt đầu sau khi bạn dùng một thuốc mới, Cleveland Clinic khuyên trao đổi với bác sĩ về lợi và hại của việc ngừng hay đổi thuốc; đừng tự bỏ thuốc.

Nghỉ ngơi thật sự và vai trò của một buổi massage

Massage là một cách nghỉ ngơi, không phải cách điều trị mệt mỏi do bệnh, và không thay được việc đi khám khi mệt kéo dài. Vinmec nêu điều trị mệt mỏi phụ thuộc vào nguyên nhân, còn các biện pháp chung tập trung vào giấc ngủ, ăn uống lành mạnh, tập luyện đều đặn và giảm căng thẳng. Một buổi massage chỉ hỗ trợ phần cuối, tức là giảm căng thẳng, và chủ yếu trong thời gian bạn nằm nghỉ trên giường massage. Muốn biết bằng chứng nói gì, bài tổng hợp tác dụng của massage theo bằng chứng tách điều có cơ sở khỏi lời quảng cáo.

Khi bác sĩ không tìm thấy vấn đề gì, hoặc bạn biết rõ cái mệt đến từ một giai đoạn làm việc quá sức, Chạm Spa có hai lựa chọn hợp với nhu cầu nghỉ. Liệu trình thư giãn kết hợp massage và gội đầu thảo mộc kéo dài 90 phút, giá 450.000đ, gồm 45 phút massage phục hồi và 45 phút gội đầu dưỡng sinh thảo mộc, với lực massage do bạn chọn. Trang liệu trình viết: “Liệu trình này chỉ nhằm một điều: giúp quý khách thư giãn.” Trang cũng ghi liệu trình phù hợp với “mỏi cơ chung rải khắp người chứ không dồn vào một chỗ”, đúng kiểu mỏi của một tuần dài. Liệu trình này không dành cho người đang mang thai; trang hướng mẹ bầu sang một liệu trình thiết kế riêng cho thai kỳ.

Nếu điều bạn cần là tạm rời khỏi mọi thứ lâu hơn một chút, chuỗi 100 phút gồm massage tinh dầu, gội đầu thảo mộc và foot spa ngọc trai có giá 500.000đ, lực tay nhẹ đến vừa xuyên suốt. Trang liệu trình nói thẳng chuỗi này “được thiết kế để quý khách ngắt kết nối chứ không nhằm sửa chữa điều gì”. Nên hiểu cả hai liệu trình theo đúng tinh thần đó: đây là thời gian nghỉ, mức thư giãn tùy mỗi người, và không tìm ra hay xử lý được nguyên nhân của cái mệt.

Chạm Spa đóng cửa lúc 21:00, nên buổi 90 phút bắt đầu muộn nhất lúc 19:30, buổi 100 phút lúc 19:20. Muốn xem các lựa chọn khác, trang các combo spa trọn gói ở Quận 1 giới thiệu cả tám combo, giá từ 450.000đ. Nếu bạn đang có một trong các dấu hiệu ở phần trên, hãy đi khám trước: spa không làm xét nghiệm và không kê đơn.

Kết luận: sửa nếp sinh hoạt trước, đi khám khi mệt không đỡ

Phần lớn những ngày uể oải là cái giá của giấc ngủ ngắn, ly cà phê thứ ba, bữa trưa bỏ dở và cả ngày ngồi một chỗ giữa trời nóng. Ngủ đúng giờ, uống đủ nước, ăn đủ bữa, vận động nhẹ và ghi nhật ký trong hai tuần là cách ít tốn kém để biết mình thuộc nhóm nào. Khi mệt kéo dài vài tuần không rõ lý do, đi kèm sụt cân, khát nhiều, ngáy to, buồn chán kéo dài, hoặc bắt đầu sau một thuốc mới, việc đầu tiên là gặp bác sĩ và làm xét nghiệm. Khó thở, đau ngực, tim đập bất thường hay ý nghĩ làm hại bản thân thì cần được giúp ngay. Một buổi massage chỉ nên đến sau đó, như một khoảng nghỉ dễ chịu.

Câu hỏi thường gặp về người mệt mỏi uể oải

Nếu Chạm Spa đã phục vụ quý khách, một dòng chia sẻ sẽ giúp ích cho những khách hàng khác. Viết đánh giá